โรคและแมลงในเห็ด : ตอนที่ 1

อาชีพเพาะเห็ดเพื่อจำหน่ายนับว่าเป็นเกษตรกรรมเช่นกัน เห็ดเป็นที่ต้องการของตลาด เพราะเนื่องด้วยมีระยะการเจริญเติบโตน้อย สามารถเก็บเกี่ยวได้อย่างรวดเร็วและนำมาประกอบอาหารได้หลากหลายประเภท อีกทั้งต้นทุนในการผลิตน้อยด้วย การเพาะเห็ดยังใช้พื้นที่ไม่มากเหมือนพืชสวน หรือ พืชไร่อื่นๆ นับเป็นพืชเศรษฐกิจที่สามารถสร้างกำไรให้กับเกษตรกรได้อย่างคุ้มค่า อย่างไรก็ตามการเพาะเห็ดก็ไม่ใช่เรื่องง่ายๆ เกษตรกรจะต้องมีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับวิธีการเพาะและการดูแลเห็ดเป็นอย่างดี จึงจะทำให้การเพาะเห็ดประสบความสำเร็จได้ ปัจจัยหนึ่งที่สำคัญมากคือโรคของเห็ดที่เกษตรกรจะต้องเอาใจใส่ให้มากๆ

โรคเห็ด หมายถึงอาการผิดปกติที่ดอกเห็ดแสดงออกทางรูปร่าง เช่น ดอกเล็ก แคระแกรน หรือทางด้านโครงสร้าง เช่น ดอกสมบูรณ์แต่มีจุดแผลในกรณีของเห็ดที่เพาะในถุงขี้เลื่อย หมายถึงการที่เส้นใยเห็ดไม่เจริญเติบโตหรือเส้นใยไม่เดิน หรือเส้นใยเดินแต่หยุดชะงัก เนื่องจากมีเชื้อราอื่นเจริญได้เร็วกว่า หรือเส้นใยเดินและมีเชื้อราอื่นปนเปื้อนในถุงเพาะเห็ดเป็นบางส่วน โรคของเห็ดโดยทั่วไป แบ่งเป็น 2 ประเภท คือ

  • โรคเห็ดที่เกิดจากเชื้อมีสาเหตุ

เกิดจากเชื้อรา เชื้อแบคทีเรียหรือเชื้อไวรัส หรือเกิดจากไส้เดือนฝอย เชื้อราบางชนิดทำให้เส้นใยเห็ดเจริญเติบโตช้า หรือชะงักการเจริญเติบโต เรียกว่าเป็นเชื้อราแข่งขัน หมายถึงเป็นพวกที่เจริญเร็วกว่าและแย่งอาหารจากเชื้อเห็ด เชื้อราบางชนิดเป็นพวกสร้างสารปฏิชีวนะ ที่มีผลไปชะงักการเจริญเติบโตของจุลินทรีย์อื่นๆ รวมทั้งเส้นใยเห็ด เช่น โรคราเขียว โรคราสีส้ม ส่วนโรคที่เกิดจากเชื้อไวรัส ได้แก่ โรคไวรัสของเห็ดสกุลนางรม เป็นต้น

เชื้อราที่เกิดขึ้นสามารถเกิดขึ้นได้ตั้งแต่ระยะหัวเชื้อ ซึ่งอยู่ในรูป ของอาหารวุ้น หรือในรูปของเมล็ดข้าวฟ่าง หรือหัวเชื้อเห็ดฟางในฟางหมักกับขี้ม้า และเปลือกบัวบรรจุในถุงพลาสติก ตลอดจนถุงเห็ดที่บ่มไว้เพื่อเตรียมเปิดดอก แม้แต่ในแปลงเพาะเห็ดฟาง หรือในโรงเรือนเพาะเห็ดแชมปิญอง และเห็ดฟางแบบอุตสาหกรรม เชื้อราเหล่านี้อาจจะเป็นเชื้อราจำพวกเชื้อราปนเปื้อน หรือเชื้อราแข่งขัน และ เชื้อราที่เป็นวัชพืช (weed fungi) หรือเชื้อราที่ทำให้เกิดโรคกับดอกเห็ดหรือเส้นใยเห็ดก็ได้

  • โรคเห็ดที่เกิดจากเชื้อไม่มีสาเหตุ

ลักษณะอาการผิดปกติบางชนิดของดอกเห็ด เกิดจากสภาพแวดล้อมไม่เหมาะสม เช่น การแปรปรวนของอากาศ อุณหภูมิเปลี่ยนแปลงไปจากที่ควรเป็นตามฤดูกาล ความชื้นในวัสดุเพาะไม่เพียงพอ หรือสภาพภายในโรงเรือนเพาะเห็ดไม่เหมาะ เช่น มีแสงมากเกินไป ความชื้นสัมพัทธ์ในอากาศมีน้อย และโรงเรือนมีปริมาณก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์มากเกินไป หรือเกิดจากการเสื่อมของหัวเชื้อ หรือลักษณะผิดปกติบางชนิดทางพันธุกรรม โรคที่เกิดจากเชื้อไม่มีสาเหตุ ได้แก่

 

  • โรคราสนิมของเห็ด ลักษณะดอกเห็ดภายนอกและโคนดอกจะเป็นสีซีด ๆ สีน้ำตาลคล้ายสนิม บางแผลขยายมารวมกันเกิดเป็นบริเวณสีน้ำตาลขนาดใหญ่กลายเป็นสีน้ำตาลครึ่งดอกจนกระทั่งเกือบหมดทั้งดอก ถ้าเกิดโรคในขณะดอกเห็ดยังเล็ก ดอกจะเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาล ฝ่อแห้ง มักเกิดกับดอกรุ่นแรกและในระยะเปลี่ยนอากาศ เช่น จากร้อนเป็นฝน ฝนเป็นหนาว
  • โรคดอกหงิกของเห็ดสกุลนางรม ดอกเห็ดเกิดเป็นกระจุก กระจุกละหลายดอก ประมาณ 5–15 ดอก แต่ละดอกมีขนาด ประมาณ 1 – 2 เซนติเมตร แต่ไม่เกิน 4 เซนติเมตร หมวกดอกไม่บาน หรือไม่คลี่ออก ก้านดอกอาจเกิดเดี่ยวๆ หรือติดเป็นเนื้อเดียวกันกับก้าน ดอกเห็ด 3-4 ดอก ขอบหมวกหงิกงอหยักไปมา หรือขอบหมวกม้วนออก อีกลักษณะคือก้านยาวบิดเบี้ยวผิดปกติ ไม่มีหมวกดอกหรือก้านดอกเห็ดใหญ่กว่าผิดปกติ หมวกดอกเป็นกรวยคล้ายปากแตร ดอกเล็กและไม่คลี่บาน ครีบของดอกหยักเป็นคลื่น ครีบไม่ชิดติดกัน และครีบเป็นเนื้อเดียวกันกับก้านดอก ยังคงมีสีขาว หรือขาวนวลปกติ หรือสีเทาอ่อนๆ ลักษณะอาการบนดอกเห็ดเป๋าฮื้อมีก้านดอกสั้นผิดปกติ ลีบไม่สมบูรณ์ หมวกดอกมีขนาดเล็กบิดเบี้ยว ดอกไม่คลี่บานออก ดอกมีขนาดใหญ่ขึ้น แต่ไม่บานเต็มที่ ขอบดอกหยักโค้งลงมา บางดอกขอบดอกม้วนหงิกงอ หมวกดอกบางดอกแตกเป็นติ่ง ๆ บนก้านดอกเดียวกัน ดอกเห็ดมีสีเทา ทั้งด้านหน้าและด้านหลัง
  • โรคไวรัสของเห็ดนางรม หมวกเห็ดนางรมม้วนขึ้นหรืองอลง ดอกมีขนาดเล็ก ขอบดอกไม่เรียบเมื่อถูกน้ำจะฉ่ำน้ำมากกว่าปกติ หรือดอกแคระแกร็น ช่อดอกสั้นเป็นกระจุก เชื้อไวรัสนี้สามารถถ่ายทอดได้ด้วยวิธีสัมผัส และสามารถป้องกันได้โดยไม่ใช้ดอกที่สงสัยว่าจะเป็นโรคนี้ไปทำพันธุ์ (ต่อดอก)

เครดิตความรู้ดีๆ : สำนักวิจัยพัฒนาเทคโนโลยีชีวภาพ กรมวิชาการเกษตร


Contributor :

        นามปากกา :  กระดาษศา กระดาษแห่งสาระ

เดินทางสายเกษตร-เกษตรอินทรีย์มายาวนาน สนุกกับการศึกษา ค้นคว้า เทคนิค เคล็ดลับ ความรู้ใหม่ๆ ต่อยอดวงการเกษตรไทย


ฝากคำถามเรื่องเกษตรกรรม การป้องกัน, การรักษาโรคพืช,  การกำจัดแมลงศัตรูพืช, หรือสอบถามข้อมูลผลิตภัณฑ์ได้ที่ Line Add Friends ครับ

เพิ่มเพื่อน

ปลูกแบบอินทรีย์ให้ยืนยาว เเล้วใช้ชีวิตให้ยืนยง